Hashani: Maaş yasasının askıya alınması, yüksek bütçe maliyetlerinin sonuçlarını çözmez

Anayasa Mahkemesi'nin Ücret Yasası'nı askıya alma kararı, bu yasanın bütçe durumunu kötüleştiren, kamu yatırımlarını durduran veya ülkeyi kamu borcuna sokan oldukça yüksek maliyetinin sonuçlarını çözmemektedir.

Bu konu, bugün 'Riinvest' Enstitüsü tarafından düzenlenen "Kosova'da kamu sektöründeki ücretler ve makro-mali istikrar ve uyum üzerindeki olası etkileri" konulu tartışmada dile getirildi.

'Riinvest'ten Muhamet Mustafa, yeni ücret yasasının bütçe durumunu daha da kötüleştirdiğini, bu nedenle kamu borcunun artması eğilimine etki ederek makro mali istikrarda sorun yaratabileceğini belirterek, yeni hükümetin de tam olarak bu ücret sorunuyla karşı karşıya kalacağını söyledi.

Mustafa, "Ücretlerin maliyeti çok yüksek olduğunda, hükümet eğitim, sağlık ve kamu yatırımları gibi hayati önem taşıyan bazı sektörlere zarar vermek veya borçlanmak için elinde araçlarla baş başa kalıyor. Kamu borcunda, GSYİH içindeki borç payı henüz kritik olmasa da, iç borçta oldukça dinamik bir artış eğilimi görüyoruz. Ancak böyle bir eğilim, bu oranları kötüleştiriyor ve makroekonomik istikrarda sorunlara yol açabilir. Dolayısıyla, şu anda göreve gelecek yeni hükümetin karşılaşacağı en ciddi sorunlardan biri tam da bu sorun," dedi.

Riinvest İcra Direktörü Alban Hashani, maaş artış kararlarının özel sektör maaşlarıyla büyük farklılıklar yarattığını ve yeni yasanın "aynı iş - benzer maaş" ilkesine dayanmadığını söyledi.

Haşani, kamu sektöründeki ortalama maaş ile özel sektördeki ortalama maaş arasındaki farkın yüzde 40'ın üzerinde olduğunu söyledi.

Kosova milletvekillerinin maaşlarının bölge ülkelerine göre yüksek olmasından endişe duyduğunu dile getirdi.

"Kosova, bütçede yüksek bir maaş oranına sahip ve bölge ülkeleri arasında lider konumda, ardından sadece Karadağ geliyor. Diğerleri ise daha düşük bir orana sahip. 2020'de ise bu katılım bütçenin %31 veya %32'sine ulaşıyor. Sermaye harcamalarıyla karşılaştırıldığında ise %26'yı geçmiyor. Milletvekilleri açısından, Kosova'daki milletvekillerinin taban maaşı olan 1 avroluk maaş, bölge ülkelerindeki ortalamanın neredeyse iki katı. Nitekim bu maaşları ilgili ülkelerin asgari maaşlarıyla karşılaştırdığımızda, Kosova'da bir milletvekilinin maaşının asgari maaşın 912 katı olduğu, bunun da bölgedeki diğer ülkelerdeki oranın 11.25 katından fazla olduğu ortaya çıkıyor," dedi Haşani.

Hashani, bu yasanın makro-mali istikrara etkilerine ilişkin istatistiklere de değinerek, bu yasanın Orta Vadeli Harcama Çerçevesi'ne göre 2020 yılında ücret artış hızını etkileyeceğini, bunun yüzde 5,4 ile yüzde 11,2 arasında artacağını, aşırı durumda ise ücret faturasının 730 milyon avroya ulaşması durumunda bir önceki yıla göre artışın yüzde 17,7 olacağını söyledi.

Haşani, bunun özellikle sermaye yatırımları, eğitim, sağlık yatırımları ve ekonominin rekabet gücünü artırma gibi diğer amaçlara yönelik bütçe artışı için alanı daraltacağını söyledi.

Riinvest İcra Direktörü, Kosova'daki memur sayısının çok yüksek olduğunu ve sürekli arttığını söyledi. 2010 yılında 77 bin memur varken, 2019 yılında bu sayı 85 bin 963'e çıktı. Hashani, memur sayısındaki artışın nüfus artışından daha hızlı olduğunu belirtti.

Anayasa Mahkemesi'nin ücret yasasının askıya alınmasının sonuçları ortadan kaldırmayacağı yönündeki kararını da değerlendirdi.

"Askıya alma meselesine gelince, bu ne sorunu çözüyor ne de sorunu gerçekten çözüyor. Sorun zaten mevcut, bu yasanın yürürlüğe girdiği mantığı ele alıyoruz ve şimdi sonuçlarıyla uğraşıyoruz. Sonuç olarak, yasa geçici olarak askıya alındı, mahkeme muhtemelen yakında bu konuyla ilgili bir karar verecek, ancak sorun çözülmüyor. Sorun mevcut, sonuçlarıyla uğraşıyoruz," dedi Hashani.

GAP Enstitüsü'nden Berat Thaçi de ücretlerin artmasının vergileri ve yoksulluk sınırında olanların yaşam maliyetini artırma riski taşıdığını vurguladı.

"Bir diğer senaryo da yatırımların azalması veya vergilerin artması. Bu durumda, hükümet bu senaryoyu isterse, büyük olasılıkla Katma Değer Vergisi artacak, yani vatandaşlar bu vergiyi ödeyecek. Dolayısıyla yaşam maliyeti artacak ve toplum olarak, kamu sektöründe çalışanların yüksek maaşlarını korumak için kamu sektörü dışındaki herkesi yoksullaştırmak zorunda kalacağız. Yaşam maliyeti, yoksulluk sınırında yaşayanlar veya yoksul olanlar için de artacak," dedi Thaçi.

Görüşmelerde öne çıkan öneriler arasında, Parlamento ve Hükümetin yeni Maaş Yasası'nın etkilerini doğru bir şekilde değerlendirmesi ve bütçe istikrarına olumsuz etkilerini önlemek için gerekli tedbirleri alması da yer aldı. /I. Şabani/