Kosova t’i bashkohet projektit rajonal të LNG sa s’është vonë, mbështesim edhe gazifikimin e qymyrit – zyrtari amerikan

Shtetet e Bashkuara të Amerikës po e ftojnë Kosovën që t’u bashkohet projekteve rajonale të gazit natyror të lëngshëm (LNG), duke argumentuar se siguria energjetike është thelbësore për zhvillimin ekonomik dhe tërheqjen e investimeve të huaja.

Në një intervistë për KosovaPress, zyrtari për çështje ekonomike në Ambasadën Amerikane në Prishtinë, Micah Savidge, thotë se Kosova rrezikon të humbasë mundësi të rëndësishme investimi, nëse nuk siguron furnizim të qëndrueshëm me energji.

Ai flet për rolin e LNG-së amerikane, potencialin e gazifikimit të linjitit, investimet në energjinë e ripërtëritshme dhe projektet rajonale të gazit, duke theksuar se e ardhmja energjetike e Kosovës duhet të mbështetet në një kombinim burimesh dhe jo në një teknologji të vetme.

KosovaPress: A mund të na thoni, ju lutem, pse janë Shtetet e Bashkuara të Amerikës kaq të interesuara për të shitur gazin natyror të lëngshëm (LNG) në Kosovë?

Micah Savidge: Ju faleminderit për pyetjen dhe mirë se vini në ambasadë. Pra, në shkurt të këtij viti, gjatë Samitit Transatlantik për Sigurinë e Gazit të mbajtur në Uashington, D.C., dymbëdhjetë vende të Evropës Lindore nënshkruan deklaratën e përbashkët për forcimin e sigurisë së furnizimit me gaz natyror në Evropë. Pra, qëllimi ishte diversifikimi i burimeve dhe rrugëve të furnizimit me gaz, në kuadër të largimit gradual të Bashkimit Evropian nga varësia ndaj gazit natyror rus për partnerët dhe aleatët evropianë ashtu që infrastruktura e gazit natyror që përdor gaz natyror të lëngshëm (LNG/LNG) nga Shtetet e Bashkuara planifikohet të mbulojë të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, me përjashtim të Kosovës. Prandaj, kur bisedojmë me bizneset amerikane, e këtë e bëjmë shpesh këtu në ambasadë, ato shprehin interes për tu zgjeruar në Kosovë për shkak të popullsisë së re, njohjes së gjuhës angleze, nivelit të mirë të arsimit dhe aftësive, por ato kërkojnë furnizim të qëndrueshëm me energji. Kosova rrezikon të humbasë investimet amerikane në mungesë të furnizimit të besueshëm me energji elektrike dhe për këtë arsye, Kosova, si vendi më pro-amerikan në Evropë, po ftohet për t’iu bashkuar projektit rajonal të Shteteve të Bashkuara për të punuar bashkë në investime strategjike dhe forcimin e partneritetit tonë për një periudhë afatgjatë në të ardhmen.

KosovaPress: Pse Kosova nuk mundet thjesht t’i shfrytëzojë rezervat e saj të linjitit për furnizim me energji?

Micah Savidge: Po, natyrisht, për dekada me radhë, Kosova ka përfituar nga burimet e saj vendore të linjitit dhe ato mbesin pjesë e rëndësishme e sistemit energjetik të vendit. Kompanitë amerikane, si General Electric, kanë qenë të përfshira në termocentralet me qymyr që aktualisht janë në funksion. Megjithatë, siguria e vërtetë energjetike nuk arrihet duke u mbështetur në një burim të vetëm të energjisë. Një përzierje më e larmishme e burimeve energjetike ofron qëndrueshmëri, rrit besueshmërinë e sistemit dhe i jep Kosovës më shumë mundësi përderisa tregjet rajonale dhe globale të energjisë vazhdojnë të ndryshojnë. Pyetja nuk është thjesht „thëngjilli apo gazi”. Çështja është se si Kosova ndërton kapacitete të mjaftueshme dhe të besueshme energjetike për të ardhmen. Rritja ekonomike, zhvillimi industrial dhe shtimi i investimeve kërkojnë furnizim të qëndrueshëm dhe konkurrues me energji elektrike dhe mundësitë shtesë të prodhimit të energjisë mund të zvogëlojnë ekspozimin e Kosovës ndaj importeve të kushtueshme të energjisë elektrike, veçanërisht gjatë periudhave me kërkesë të lartë rajonale, sidomos gjatë dimrit në Kosovë.

Për këtë arsye, ne po promovojmë qasjen në gaz natyror të lëngshëm (LNG) dhe në infrastrukturën rajonale të gazit jo sepse kjo do të zëvendësonte burimet ekzistuese të Kosovës, sepse nuk e bën këtë, por do t’i shtonte Kosovës edhe një mjet tjetër në portofolin e saj energjetik, do të përmirësonte fleksibilitetin e sistemit dhe do të zvogëlonte varësinë nga një burim i vetëm, që është thëngjilli. Dëshiroj të vë në pah se shtetet me sisteme të larmishme të furnizimit me energji elektrike nëpër botë janë përgjithësisht në pozitë më të mirë për të përballuar lëvizjet e papritura të çmimit, ndërprerjet e furnizimit dhe ndryshimet në kushtet e tregut dhe këtë do ta dëshironim edhe për Kosovën.

KosovaPress: Çka është gazifikimi i qymyrit dhe a mundet Kosova të përdorë këtë?

Micah Savidge: Ka pasur shumë raportime në media, prandaj më lejoni të sqaroj se projekti i mundshëm i gazifikimit të qymyrit dhe projekti i mundshëm i gazsjellësit për LNG janë projekte të ndara, por ne i mbështesim plotësisht të dyja. Sa i përket në veçanti gazifikimit të qymyrit, ky është proces që e shndërron qymyrin, përfshirë linjitin (të cilin e ka Kosova) në një gaz sintetik, i njohur edhe si syngas, i cili mund të përdoret për prodhimin e energjisë elektrike, mund të ndihmojë në prodhimin e produkteve industriale, kimikateve, karburanteve sintetike dhe nënprodukteve të tjera me vlerë. Meqenëse Kosova ka kaq shumë burime të linjitit, Shtetet e Bashkuara mbështesin hulumtimin e përdorimit të teknologjisë inovative dhe mundësive që mund ta ndihmojnë Kosovën të shfrytëzojë sa më mirë burimet e saj vendore. Shtetet e Bashkuara madje janë angazhuar me kompani amerikane për të kuptuar më mirë se çfarë mund të jetë teknikisht dhe komercialisht e realizueshme dhe mirëpresim mundësitë për diskutime të mëtejshme për këtë çështje. Megjithatë, edhe një herë, siguria afatgjatë energjetike e Kosovës do të kërkojë përzierje të burimeve të ndryshme energjetike, duke përfshirë kapacitete shtesë të prodhimit dhe qasje në burime të shumta energjie. Asnjë teknologji apo burim i vetëm i energjisë nuk përbën zgjidhjen e vetme.

KosovaPress: Po energjia e ripërtëritshme? A mund të prodhojë Kosova më shumë energji të tillë?

Micah Savidge: Po, natyrisht, Kosova mund të prodhojë më shumë energji të ripërtëritshme dhe ne e mbështesim plotësisht rritjen e kapaciteteve prodhuese nga burimet e ripërtëritshme. Shpresojmë që këto kapacitete të vazhdojnë të zgjerohen për të ndihmuar në përmbushjen e kërkesës së ardhshme për energji, forcimin e sigurisë energjetike dhe mbështetjen e rritjes ekonomike të Kosovës. Energjia e ripërtëritshme është padyshim pjesë e rëndësishme e strategjisë së Kosovës për portofol të larmishëm energjetik. Gjithashtu, ne kemi ndihmuar kompani amerikane që veprojnë në sektorin e energjisë së ripërtëritshme dhe ato po bëjnë investime të reja energjetike në Kosovë. Veçanërisht, do të përmendja programin kompakt të Korporatës Sfidat e Mijëvjeçarit (Millennium Challenge Corporation – MCC) në vlerë prej 202 milionë dollarësh, i cili ka të bëjë me projektin e ruajtjes së energjisë me bateri. Këto 202 milionë dollarë janë pjesa e Shteteve të Bashkuara. Qeveria e Kosovës ka kontribuuar me 34 milionë dollarë. Projekti për ruajtjen e energjisë me bateri do të ndihmojë në përmirësimin e besueshmërisë së rrjetit energjetik, uljen e kostove të energjisë dhe do t’i mundësojë Kosovës të integrojë më mirë burime të reja të energjisë.

Kam pyetur kolegët e mi në MCC dhe ata më kanë konfirmuar se momentalisht programi po vazhdon sipas planit. Ata i kanë përfunduar punët projektuese dhe përgatitore, përfshirë sigurimin e lejeve të nevojshme dhe bartjen e pronave. Procesi i prokurimit për ndërtimin e sistemit të baterive po vijon. Gjithashtu, ata po punojnë me Kosovën dhe kanë themeluar një organ të ri, Korporatën për Ruajtjen e Energjisë, e cila do të jetë përgjegjëse për menaxhimin e sistemit të baterive në të ardhmen.

KosovaPress: Nëse Kosova pranon të importojë LNG, a do të jetë kjo konkurruese sa i përket çmimit? Kush i jep paratë?

Micah Savidge: Ne besojmë se qasja në gazin natyror të lëngshëm, e mbështetur nga një marrëveshje afatgjatë furnizimi me një furnizues amerikan, ka potencialin t’i sigurojë Kosovës kosto më të parashikueshme të energjisë dhe të mbështesë prodhimin konkurrues vendor të energjisë elektrike edhe në të ardhmen. Mendoj se varësia aktuale e Kosovës nga importi i energjisë elektrike i ekspozon konsumatorët dhe bizneset ndaj luhatjeve të tregut rajonal, veçanërisht gjatë periudhave me kërkesë të lartë dhe furnizim të kufizuar. Dëshiroj të theksoj se, sipas të dhënave doganore, gjatë katër viteve të fundit Kosova ka shpenzuar afërsisht 735 milionë euro për importin e energjisë elektrike, përfshirë 259 milionë euro vetëm gjatë vitit 2025. Pa kapacitete shtesë të prodhimit, ka të ngjarë që Kosova të vazhdojë të mbështetet në importin e energjisë elektrike për të përmbushur kërkesat e saj në të ardhmen. Prandaj, këtu shtrohet një pyetje e rëndësishme për Kosovën: si të forcojë sa më mirë sigurinë energjike afatgjatë? A është më mirë të sigurohen furnizime të parashikueshme të energjisë për prodhimin vendor të energjisë elektrike, ku shpenzimet mund të parashikohen më lehtë apo është më mirë që të varet nga importi i energjisë elektrike nga vendet fqinje me çmime tregu, të cilat Kosova nuk mund t’i kontrollojë dhe që mbesin të cenueshme nga luhatjet e jashtme?

KosovaPress: Cili është konteksti rajonal? A janë të gjithë fqinjët e Kosovës të lidhur me LNG amerikan?

Micah Savidge: Jo ende, por ka plane për të lidhur të gjithë fqinjët e Kosovës dhe pjesën më të madhe të Evropës me gazsjellës që do të furnizohen me LNG amerikan. Meqenëse infrastruktura do të ndërtohet gjatë disa viteve të ardhshme dhe atëherë do të finalizohen edhe kontratat e furnizimit, sa më shpejt që Kosova të vendosë t’i bashkohet integrimit rajonal, aq më të mira do të jenë kushtet përkitazi me kontratat që mund të sigurojë. Nëse Kosova pret, atëherë mundësitë do të humben. Një shembull i kësaj është gazsjellësi nga Aleksandropolisi i Greqisë në Shkup të Maqedonisë së Veriut, i cili aktualisht është duke u përfunduar. Por në muajin maj, në fund të majit, gjysma e kapacitetit të planifikuar përfundimtar që do të kalojë përmes atij gazsjellësi tashmë është rezervuar nga Serbia, e cila do ta marrë atë përmes një lidhjeje tjetër. Pra, nëse Kosova do të kishte vepruar më herët, ajo mund të kishte qenë në gjendje të siguronte një pjesë më të madhe të kapacitetit të ardhshëm të furnizimit.

KosovaPress: Cili është qëndrimi juaj lidhur me propozimin e fundit që Kosova të lidhet me terminalin e gazit në Vlorë?

Micah Savidge: Po, sa e di unë ky projekt ende nuk është finalizuar plotësisht, prandaj është e vështirë të flitet me më shumë hollësi për të. Megjithatë, ne e mirëpresim gatishmërinë e Kosovës për të investuar në infrastrukturën e gazit natyror në rajon dhe e shohim si shenjë pozitive faktin që Kosova mund të vendosë të ndërtojë infrastrukturë të gazit natyror brenda vendit dikur në të ardhmen. Por, dëshiroj të theksoj se vendimet energjetike që Kosova i merr sot do të jehojnë në të ardhmen e saj, prandaj sigurimi i furnizimit të qëndrueshëm me energji është thelbësor për rrugën e zhvillimit të Kosovës dhe për shpejtësinë me të cilën ajo mund të arrijë standardet e jetesës së Bashkimit Evropian. Për këtë arsye, ne e nxisim fuqishëm Kosovën që të shqyrtojë investime të mëtejshme në gazin natyror, përfshirë mundësinë e ndërtimit të një centrali me gaz natyror në Kosovë, i cili po të ndërtohej me kapacitet të mjaftueshëm, do të mund të mbulonte nevojat e brendshme energjetike të Kosovës dhe madje do të krijonte mundësinë për eksportimin e energjisë elektrike te vendet fqinje.

Unë besoj, ashtu si edhe shumë ekspertë të energjisë, se e ardhmja do të jetë gjithnjë e më intensive në aspektin energjetik. Sa më shumë procese dhe teknologji të elektrifikohen, aq më e madhe do të jetë kërkesa për energji. Kosova duhet të përgatitet siç duhet për këtë të ardhme. Siç e ka thënë E ngarkuara me punë (Angazi dhe mikah savidgeu Prattipati) në editorialin e saj: siguria energjetike është siguri kombëtare dhe Shtetet e Bashkuara janë të gatshme të fillojnë një dialog të strukturuar për të diskutuar sigurimin e së ardhmes energjetike të Kosovës përmes një përzierjeje të burimeve të ndryshme energjetike që përfshin thëngjillin, gazifikimin e qymyrit, LNG-në dhe burimet e ripërtëritshme të energjisë.