Inteligjenca artificiale – Strategjitë e ardhshme për luftën kundër terrorizmit në Evropë
Autor: Qendra Evropiane për Studime mbi Luftën kundër Terrorizmit dhe Inteligjencën, Gjermani dhe Holandë (ECCI)
Përktheu nga Arabishtja: Zyhdi Hajzeri – Jurist
Agjencia Europol publikoi në dhjetor 2025 raportin e saj të ri me titull “E Ardhmja e Pafutur: Ndikimi i Robotëve dhe Sistemeve të Pafutura në Zbatimin e Ligjit”. Raporti u përgatit nga Laboratori i Inovacionit i Europol dhe ofron një analizë të thelluar mbi mënyrën se si sistemet e pafutura ndikojnë në shoqëri, krim dhe zbatimin e ligjit, si dhe diskuton sfidat dhe mundësitë që ofrojnë këto teknologji për luftën kundër terrorizmit. Raporti thekson zhvillimin e shpejtë dhe integrimin e sistemeve të pafutura në sektorë të ndryshëm, përfshirë edhe zbatimin e ligjit. Me rritjen e kompleksitetit dhe përhapjes së këtyre teknologjive, ato ofrojnë mundësi të reja për operacione policore dhe mbështetje të operacioneve në terren. Megjithatë, ato sjellin kërcënime të reja sigurie, si përdorimi i keq nga rrjetet e krimit të organizuar dhe grupet terroriste, si dhe sfida rregullatore që agjencitë e zbatimit të ligjit duhet të adresojnë për të siguruar sigurinë publike dhe ruajtur besimin e shoqërisë.
Mjedisi i ardhshëm i punës për agjencitë evropiane të zbatimit të ligjit
Katrin de Paul, drejtoresha ekzekutive e Europol, thotë: “Integrimi i sistemeve të pafutura në krim është bërë realitet, dhe duhet të pyesim veten se si mund t’i përdorin kriminelët dhe terroristët dronët dhe robotët gjatë viteve të ardhshme. Ashtu si interneti dhe telefonat inteligjentë sollën mundësi të mëdha së bashku me sfidat e tyre, kjo teknologji do të bëjë të njëjtën gjë. Raporti ynë i ri nga Laboratori i Inovacionit në Europol eksploron mjedisin e ardhshëm të punës për agjencitë evropiane të zbatimit të ligjit dhe propozon veprimet e nevojshme sot për të luftuar krimin në mënyrë efektive duke ruajtur besimin publik dhe të drejtat themelore në të ardhmen.”
Luftërat dhe konfliktet veprojnë si nxitës për inovacionin në sistemet e pafutura, ku raporti thekson rolin e luftërave si katalizator për zhvillimin e këtyre sistemeve. Konfliktet e fundit, si lufta e vazhdueshme ruse kundër Ukrainës, kanë përshpejtuar zhvillimin dhe përdorimin e sistemeve të avancuara të pafutura. Mësimet e nxjerra nga këto konflikte janë me vlerë të madhe për agjencitë e zbatimit të ligjit në Evropë gjatë përgatitjes për mjedisin e ardhshëm të punës.
Rritja e përdorimit të sistemeve të pafutura, sfidat teknike dhe rregullatore
Sistemet e pafutura janë bërë më të dobishme, të disponueshme dhe të përhapura, me aplikime në sektorët publik dhe privat. Agjencitë e zbatimit të ligjit nëpër Evropë po zgjerojnë përdorimin e këtyre sistemeve, përfshirë dronët dhe robotët, për të përmirësuar njohurinë situacionale, rritur sigurinë dhe zgjeruar fushën e operacioneve. Këto sisteme përdoren në detyra të ndryshme si mbikëqyrje, hartim të skenave të krimit, operacione kërkim-shpëtimi, trajtimi i eksplozivëve dhe të tjera. Teknologjitë e afërta ofrojnë mundësi të mëdha për përparim cilësor të këtyre sistemeve. Raporti thekson kufizimet teknike të mëdha dhe boshllëqet rregullatore që pengojnë përdorimin efektiv të sistemeve të pafutura në zbatimin e ligjit. Këto probleme përfshijnë pavarësinë e kufizuar, varësinë nga furnizuesit industrialë dhe mungesën e udhëzimeve të qarta për operacione autonome, që përbëjnë sfida të konsiderueshme.
Kërcënimet e sigurisë
Rrjetet e krimit të organizuar dhe grupet ekstremiste dhe terroriste adoptojnë shpejt sistemet e pafutura për të kryer aktivitete të paligjshme. Raporti paralajmëron për mundësinë e përdorimit të këtyre sistemeve për mbikëqyrje kriminale, kontrabandë dhe madje sulme. Dronët, veçanërisht, kanë qasje të lartë dhe përdorime të shumëfishta, duke ngritur shqetësime të mëdha sigurie. Besimi publik është i domosdoshëm për legjitimitetin e aftësive të agjencive të zbatimit të ligjit. Raporti thekson rëndësinë e transparencës, përgjegjësisë dhe përfshirjes së publikut në përdorimin e sistemeve të pafutura. Megjithëse ligjet aktuale kanë avancuar, ato ende përmbajnë boshllëqe, veçanërisht për trajtimin e përdorimit të paligjshëm ose kriminal të këtyre sistemeve.
Kërkesat e ardhshme për zbatimin e ligjit
Mjedisi i ardhshëm i zbatimit të ligjit do të kërkojë veprim në një hapësirë tridimensionale, ku sistemet e pafutura operojnë në ajër, tokë, si dhe mbi dhe nën ujë. Ky ndryshim do të kërkojë strategji, teknologji dhe trajnime të reja për agjencitë e zbatimit të ligjit. Raporti ofron një grup rekomandimesh për agjencitë evropiane, përfshirë zhvillimin e një drejtimi strategjik, krijimin e një qendre aftësish dhe integrimin e sistemeve të pafutura në sistemet ekzistuese të informacionit. Ai gjithashtu kërkon investime në trajnim dhe edukim, si dhe nisma për ndërtimin e besimit publik.
Rezultatet
Raporti i Europol i dhjetorit 2025 mbi ndikimin e robotëve dhe sistemeve të pafutura në zbatimin e ligjit reflekton drejtimin e Evropës drejt riformulimit të politikave të zbatimit të ligjit për të ndjekur zhvillimet teknologjike të shpejta. Raporti thekson se integrimi i këtyre sistemeve në operacionet policore është bërë realitet i prekshëm, duke mundësuar përmirësimin e njohurisë në terren, rritjen e sigurisë dhe zgjerimin e fushës së operacioneve, nga mbikëqyrja dhe hartimi i skenave të krimit deri tek kërkim-shpëtimi dhe trajtimi i eksplozivëve.
Në të njëjtën kohë, ky zhvillim paraqet sfida të mëdha, kryesisht përdorimin e mundshëm të këtyre teknologjive nga rrjetet e krimit të organizuar dhe grupet terroriste, duke detyruar autoritetet të dizajnojnë strategji fleksibël për të adresuar kërcënimet e reja pa cenuar të drejtat themelore të qytetarëve.
Raporti thekson se luftërat moderne, si lufta në Gaza dhe Ukrainë, kanë luajtur një rol kyç në përshpejtimin e zhvillimit të sistemeve të avancuara të pafutura, duke ofruar mësime të vlefshme për agjencitë evropiane të zbatimit të ligjit për t’u adaptuar me një mjedis operativ më kompleks në të ardhmen. Kjo përvojë tregon se si teknologjitë ushtarake mund të kthehen më pas në mjete mbështetëse për policinë dhe sigurinë e brendshme, me theks në nevojën për korniza rregullatore të rrepta që kufizojnë keqpërdorimin.
Raporti evidenton kufizimet teknike dhe rregullatore për agjencitë, si pavarësia e kufizuar e sistemeve, varësia nga furnizuesit industrialë dhe mungesa e udhëzimeve të qarta për operacione autonome, duke bërë të domosdoshme zhvillimin e standardeve operative të qarta dhe procedurave të rrepta mbikëqyrëse. Nga ana tjetër, besimi publik konsiderohet element kyç për legjitimitetin e zbatimit të ligjit, duke kërkuar transparencë, përgjegjësi dhe pjesëmarrje të komunitetit në përdorimin e këtyre sistemeve, si dhe mbushjen e boshllëqeve ligjore për përdorimin e paligjshëm.
Parashikohet që mjedisi i zbatimit të ligjit të bëhet tridimensional, duke përfshirë ajrin, tokën dhe ujin, gjë që kërkon zhvillimin e strategjive dhe teknologjive të reja, si dhe trajnim të specializuar të stafit. Raporti jep rekomandime praktike për vendosjen e një drejtimi strategjik, krijimin e qendrave të aftësive, integrimin e sistemeve të pafutura në sistemet ekzistuese të informacionit, me fokus në investimin në edukim, trajnim dhe ndërtimin e besimit publik.
Në përgjithësi, raporti nënvizon se suksesit i Evropës në përballjen me krimin dhe operacionet terroriste komplekse dhe të avancuara do të varet nga aftësia e agjencive të zbatimit të ligjit për të integruar teknologjinë në mënyrë të balancuar, duke kombinuar efektivitetin e sigurisë me respektimin e të drejtave themelore. Raporti gjithashtu thekson se investimi i hershëm në infrastrukturën teknologjike dhe rregullatore do të jetë vendimtar për sigurimin e një mjedisi ligjor të aftë për t’u përballur me sfidat e ardhshme të sigurisë në mënyrë të qëndrueshme dhe fleksibël.
