Përmendja e Lajçakut në dosjen “Epstein”, Dreshaj ngre dyshime për besueshmërinë e ndërmjetësimit evropian
Ish-emisari i Bashkimit Evropian për dialogun Kosovë-Serbi u dorëhoq të shtunën nga posti i këshilltarit të kryeministrit sllovak Robert Fico pas publikimit të komunikimeve të tij me të dënuarin për krime seksuale Jefrrey Epstein. Në dokumentet e publikuara, Lajçaku e Epsteini flisnin edhe për gra.
E në lidhje me këtë ka reaguar dhe ish-zëvendësministëri i Punëve të jashtme dhe ish-deputeti Gani Dreshaj.
Dreshaj ka thënë se publikimet e fundit mbi kontaktet private të Miroslav Lajçak me Jeffrey Epstein nuk lidhen drejtpërdrejt me dialogun Kosovë–Serbi, megjithatë sipas tij ato ngrenë pyetje serioze mbi gjykimin politik, ndjeshmërinë morale dhe aftësinë për të kuptuar rreziqet e rrjeteve të errëta të ndikimit – elemente thelbësore për një ndërmjetës ndërkombëtar.
“Në procese të tilla delikate, besueshmëria personale e ndërmjetësit është po aq e rëndësishme sa edhe mandati politik. Sot, pas vitesh dialogu, bilanci është i qartë: Përveç turizmit diplomatik, kostove të larta ndërkombëtare dhe strukturave të shtrenjta të ndërmjetësimit, ky proces nuk i solli Kosovës dhe rajonit as njohje, as normalizim të vërtetë, as siguri afatgjatë. Paqja nuk ndërtohet me dialog të pafund pa qëllim, por me guxim për vendimmarrje, barazi ndërmjet palëve, drejtësi dhe përgjegjësi. Kosova ka nevojë për partnerë ndërkombëtarë që kërkojnë zgjidhje reale, jo për menaxhim të përhershëm të krizave. Ky vlerësim bazohet jo në emocione, por në përvojë konkrete nga brenda procesit të dialogut”, ka thënë Dreshaj
Reagimi i plotë i Dreshajt:
Si ish-zëvendësministër i Punëve të Jashtme dhe si pjesëmarrës i drejtpërdrejtë në procesin e dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, e konsideroj detyrim institucional dhe moral të paraqes publikisht vlerësimin tim të plotë mbi mënyrën se si ky proces u udhëhoq dhe pse ai dështoi të prodhojë një zgjidhje reale politike. Që në fazat e hershme të dialogut, u bë e qartë për mua se procesi nuk ishte i orientuar drejt një marrëveshjeje përfundimtare.
Dialogu u shndërrua në një mekanizëm administrimi të konfliktit, pa objektiva të qarta politike, pa afate kohore detyruese dhe pa pasoja konkrete për palën që bllokonte përparimin. Një proces i tillë nuk mund të çojë në paqe të qëndrueshme. Ndërmjetësim i pabalancuar dhe i imponuar Nga perspektiva e Kosovës, përbërja e ndërmjetësimit evropian ishte problematike që në fillim.
Me Miroslav Lajçak si i dërguar i posaçëm dhe Josep Borrell si përfaqësues i lartë politik i BE-së, rolet kyçe iu besuan dy shteteve që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës. Kjo u justifikua zyrtarisht si “neutralitet”, por në praktikë krijoi një pabarazi strukturore në proces. Neutraliteti në një konflikt asimetrik nuk prodhon drejtësi.
Ai e ruan status quo-në dhe favorizon palën që refuzon njohjen dhe normalizimin. Pikërisht kjo ndodhi edhe në këtë dialog. Presion i njëanshëm ndaj Kosovës Gjatë gjithë procesit, kam vërejtur se ndërmjetësit evropianë nuk vepruan si arbitra të paanshëm. Në mënyrë të përsëritur, përgjegjësia për tensionet dhe bllokimet iu atribuua qeverisë së Kosovës dhe kryeministrit Albin Kurti, ndërsa qasja obstruktive dhe destruktive e Serbisë u relativizua ose u tolerua politikisht.
Ky standard i dyfishtë e zhvendosi dialogun nga kërkimi i zgjidhjes drejt disiplinimit politik të palës kosovare. Një proces i tillë nuk është ndërmjetësim i drejtë, por pozicionim i qëllimshëm politik.
Ndikimi rus dhe afërsia me Lavrovin
Në Kosovë, prej vitesh është parë me shqetësim afërsia e disa aktorëve ndërkombëtarë me pozicionet ruse në Ballkanin Perëndimor. Sergey Lavrov dhe diplomacia ruse kanë artikuluar hapur interesin e tyre për ruajtjen e konflikteve të ngrira në rajon, si mjet për të dobësuar ndikimin evropian dhe euroatlantik.
Çdo ndërmjetësim që shmang vendimet e qarta politike, që nuk kërkon përgjegjësi dhe që e trajton Serbinë si palë që duhet “menaxhuar” e jo sfiduar, kontribuon objektivisht në këtë strategji – pavarësisht qëllimeve të deklaruara.
Relativizimi i terrorizmit dhe mungesa e drejtësisë
Një nga momentet më të rënda dhe më shqetësuese të këtij procesi ishte mënyra se si u trajtua akti terrorist i armatosur në territorin e Kosovës. Një sulm i tillë, që cenoi drejtpërdrejt sigurinë dhe sovranitetin e Republikës së Kosovës, u relativizua politikisht nga komuniteti ndërkombëtar.
Edhe pse përgjegjësia për këtë akt u pranua publikisht nga Milan Radoičić, nuk pati presion serioz dhe të menjëhershëm ndaj Serbisë për dorëzimin e tij dhe të personave të tjerë të përfshirë. Sot, terroristët e këtij sulmi vazhdojnë të lëvizin të lirë në Serbi. Një ndërmjetësim i vërtetë do të kishte kërkuar pa kompromis bashkëpunim juridik, ekstradim dhe përgjegjësi penale. Dështimi për ta bërë këtë dërgon një mesazh të rrezikshëm: se terrorizmi mund të relativizohet për arsye politike.
Çështja e besueshmërisë personale
Publikimet e fundit mbi kontaktet private të Miroslav Lajčák me Jeffrey Epstein nuk lidhen drejtpërdrejt me dialogun Kosovë–Serbi. Megjithatë, ato ngrenë pyetje serioze mbi gjykimin politik, ndjeshmërinë morale dhe aftësinë për të kuptuar rreziqet e rrjeteve të errëta të ndikimit – elemente thelbësore për një ndërmjetës ndërkombëtar. Në procese të tilla delikate, besueshmëria personale e ndërmjetësit është po aq e rëndësishme sa edhe mandati politik.
Bilanci përfundimtar Sot, pas vitesh dialogu, bilanci është i qartë: Përveç turizmit diplomatik, kostove të larta ndërkombëtare dhe strukturave të shtrenjta të ndërmjetësimit, ky proces nuk i solli Kosovës dhe rajonit as njohje, as normalizim të vërtetë, as siguri afatgjatë. Paqja nuk ndërtohet me dialog të pafund pa qëllim, por me guxim për vendimmarrje, barazi ndërmjet palëve, drejtësi dhe përgjegjësi. Kosova ka nevojë për partnerë ndërkombëtarë që kërkojnë zgjidhje reale – jo për menaxhim të përhershëm të krizave. Ky vlerësim bazohet jo në emocione, por në përvojë konkrete nga brenda procesit të dialogut.
